مقدمه - زندگى مادى امروز از يك طرف انسان را به صورت ((ابزار)) و از طرف ديگر به صورت ((حيوان )) در آورده است . آثار و نتايج شوم و تلخ ناشى از اين امر، در ملتهايى كه به آخرين مرحله تمدن مادى رسيده اند، به وضوح ديده مى شود. آمارهاى وحشتناك تخلفات و جنايات در اين ملتها، مى تواند دورنمايى از حقيقت اين تراژدى را نشان دهد.
يگانه عاملى كه مى تواند آدمى را از ضايعه ((ماده پرستى )) برهاند و كيان و شخصيت او را از خطر خود بيگانگى مصون دارد، برخوردارى از حيات طيبه است .
از بررسى دقيق منابع اسلامى بر مى آيد، راه تحصيل حيات طيبه در اين جهان معلول چهار عامل است :
1 - سلامت جسم
2 - سلامت روح (آرامش خيال )
3 - مساعد بودن شرايط همزيستى (همسر و فرزند و همنشين شايسته )
4 - حسن عاقبت
آدمى در سفر حيات با موانع و گردنه هاى زيادى مواجه است و اين موانع او را از هر سو به گمراهى مى كشاند. انسان از هر گردنه اى بگذرد، خطرى ديگر با قيافه اى جديد عرض اندام مى كند. هيچكس در اين سفر نمى تواند بدون راهنما باشد، تنها كسانى مى توانند در اين سفر پرخطر راهنماى انسان باشند كه به همه مقتضيات جسمى و روانى و نيازمنديها و خواهشهاى طبيعى اين اعجوبه آفرينش آشنايى كامل داشته باشند تا بتوانند او را به درك صحيح از اصول مسلم نظام آفرينش نايل كرده به شاهراه زندگى شرافتمندانه و آزاد رهنمون سازند.
آرى ، تنها پيشوايان راستين دين مقدس اسلام ، نمونه و شاخص چنين امرى هستند.
معمولا اين بزرگواران با پرستش خداوند متعال به همه بندگى ها پشت پا زدند و در كوتاهترين مدت ، بزرگترين مواهب الهى را كه لايق يك انسان پاكباز است ، به دست آوردند. پيروى از تعاليم حياتبخش اين وارستگان مى تواند آب زندگانى را در كام انسان زلال و گوارا سازد و زندگى جاودانه اى را براى او به ارمغان آورد.
هر كه مى خواهد از ((حيات طيبه )) برخوردار باشد. بايد اين راه قدسى را بپيمايد تا حقيقت انسانيتش بشكفد و رشد يابد و به معراج رسد. چه در غير اين صورت حيات واقعى ممكن نيست و كسى كه برنامه و نقشه زندگى خود را با تعاليم اين بزرگواران ترسيم نكند، نه تنها بدبخت است ، بلكه صلاحيت زندگى هم ندارد، تعاليمى كه از پيشوايان دين براى سعادت انسانها وضع شده است ، اگر چه قسمتى از تمايلات آزاد آدمى را محدود مى كند ولى در واقع همين قوانين ضامن حفظ آزادى واقعى بشر و حفظ آن از خطر هرج و مرج و نابودى است .
((نخستين شرط آزادى محدوديت است ، زندگى تعادل نيروهاى متخالف است . همچنان كه معلق بودن زمين در فضا، نتيجه تعادل نيروهاى متخالف مى باشد)).(1)
((زيباترين و عميق ترين حالتى كه ممكن است به ما دست دهد، روحانيت بذر است . روحانيت بذر هر علم حقيقى را مى افشاند. كسى كه از اين حالت بى خبر باشد و نتواند واله و شيدا شود و به حالت جذبه و شور در آيد. بتى بيجان است . به راستى چيزى وجود دارد كه دركش براى ما مقدور نيست و به صورت برترين دانشها و درخشنده ترين زيبايى ها تجلى مى كند و استعدادهاى محدود و ناقص جزبه ظاهر بسيار مقدماتى آن را درك نمى تواند كرد. اين علم و اين احساس ، در درون ايمان واقعى نهفته اند.(2)
قرآن مى فرمايد:
من عمل صالحا من ذكر او انثى وهو مؤ من ، فلنحيينه حيوة طيبة .(3)
((هر كس عمل صالح انجام دهد و (نيكوكارى كند) در حالى كه مومن باشد، خواهد مرد (باشد) و خواه زن ، ما او را به (داشتن ) حيات طيبه ، (زندگى خوش و صاف و بى كدورت ) زنده خواهيم كرد.))
((نكته جالب در اين آيه كريمه ، اين است كه قرآن كريم مردم بى ايمان و بدكار را زنده و حساس نمى خواند. مى فرمايد كسانى كه نيكوكارى كنند و ايمان و علاقه به معنويت داشته باشند، ما آنها را زنده مى كنيم و از مردگى خارج مى سازيم ، آن وقت مى فهمند كه زندگى بى معنا و بى هدف نيست ، مى فهمند سعادت واقعيت دارد، مى فهمند كه مى شود در اين دنيا طورى زندگى كرد كه كدورتى از رنج و ناراحتى وجود نداشته باشد)).(4)
كتابى را كه در برابر خود گشوده ايد، رهنمودهاى امام هشتم (عليه السلام ) در زمينه حيات طيبه است . اميد است مطالعه و دقت در سخنان گوهر بار آن حضرت ، چنان توفيقى را برايمان فراهم آورد كه بتوانيم تمايلات مادى و معنوى خود را با تعاليم ارزشمند آن حضرت تطبيق داده ، آنها را از فناپذيرى مصون داشته و به آن رنگ جاودانگى بخشيم و از اين طريق فضاى زندگى خود را روشن و با طراوت سازيم .
اصفهان - محسن كتابچى
منابع
1- لذات فلسفه ، ص 345.
2- كتابهايى كه دنيا را تغيير داده اند، ص 336.
3- سوره نحل ، آيه 97.
4- حكمتها و اندرزها ((شهيد مطهرى ))، ص 41.